Instytucje ustosunkowały się do przypadku czytelnika, na którego rachunku ustanowiono polecenie zapłaty bez jego zgody
Jak wynika z doświadczeń jednego z czytelników cashless.pl, zasady realizacji poleceń zapłaty mają pewien mankament, który może zostać wykorzystany do oszukańczych transakcji finansowych. Wydaje się jednak, że ryzyko takie jest nikłe, na co wskazują statystyki Narodowego Banku Polskiego – przykładowo w raporcie za I kw. 2026 r. (najnowszy, jaki jest dostępny), nie odnotowano żadnego fraudu przy wykorzystaniu polecenia zapłaty. Może to w pewnym sensie tłumaczyć uspokajające komentarze na temat przypadku naszego czytelnika, jakie serwis cashless.pl uzyskał w Związku Banków Polskich oraz KIR, który dostarcza infrastrukturę do realizacji poleceń zapłaty.
Pod koniec października opisaliśmy sytuację, w jakiej znalazł się pan Krzysztof – klient banku Millennium. – Pewnego dnia z mojego konta bez mojej wiedzy i zgody została pobrana kwota 55 zł z tytułu polecenia zapłaty na rzecz pewnej organizacji charytatywnej. Jak ustaliłem, dyspozycję podpisała inna osoba (mój ojciec), która nie posiada żadnych pełnomocnictw do mojego konta, ani nie jest jego współwłaścicielem – napisał pan Krzysztof.
Dalej nasz czytelnik zastanawia się, jak to możliwe, że chociaż jego i jego ojca różnią imiona i wzory podpisów, to bank Millennium zrealizował dyspozycję. Odpowiedź na to pytanie znalazła się w piśmie jakie pan Krzysztof otrzymał z Millennium. – Bank realizuje polecenie zapłaty na podstawie komunikatów, które wpływają do nas elektronicznie z banku odbiorcy płatności. Gdy dostajemy takie zlecenie, musimy zrealizować płatność w tym samym dniu. Stroną, która inicjuje obciążenie, jest odbiorca płatności. On też odpowiada za to, aby sprawdzić, czy osoba, która złożyła u niego tę dyspozycję, podała prawidłowy numer konta – czytam w piśmie skierowanym przez Millennium do naszego czytelnika.
Pan Krzysztof zastanawia się zatem, co jest przyczyną zaistniałej sytuacji – błąd ludzki, w wyniku którego pracownik banku odbiorcy ustanowił polecenie zapłaty bez odpowiedniej weryfikacji tożsamości klienta? A może w regulaminie tej usługi znajduje się luka umożliwiająca realizację płatności bez odpowiedniej weryfikacji tożsamości klienta? O komentarz w tej sprawie zwróciłem się do KIR i ZBP. Ich odpowiedzi mogą wskazywać na to, że za zaistniałą sytuację odpowiadać mogą po części oba te czynniki.
– Nasza rola polega na przetwarzaniu komunikatów przekazywanych przez uczestniczące w rozliczeniach banki, zgodnie z określonymi wymaganiami formalnymi i technicznymi. KIR nie weryfikuje natomiast zgód na obciążenie rachunku ani uprawnień osób ustanawiających polecenie zapłaty. Jest to zakres odpowiedzialności podmiotów uczestniczących w procesie, w szczególności odbiorcy płatności oraz banków obsługujących odbiorcę i płatnika – napisało biuro prasowe KIR.
Natomiast Bartłomiej Nocoń, dyrektor Zespołu Systemów Płatniczych i Bankowości Elektronicznej w ZBP stwierdził, że obowiązek weryfikacji tożsamości oraz uprawnień osoby ustanawiającej polecenie zapłaty spoczywa na podmiocie pozyskującym zgodę na realizację polecenia zapłaty, którym w przypadku naszego czytelnika była fundacja charytatywna. – Chociaż podmioty te nie są stronami międzybankowego porozumienia (dotyczącego polecenia zapłaty, przyp. red.), uczestniczą w procesie funkcjonowania usługi polecenia zapłaty – mówi Bartłomiej Nocoń.
Dalej przedstawiciel ZBP tłumaczy, że wyrażenie zgody na realizację polecenia zapłaty wymaga podania przez osobę składającą dyspozycję określonych danych, które są dołączane przez bank klienta do odpowiednich dokumentów, przesyłanych do banku płatnika. – W połączeniu z innymi mechanizmami bezpieczeństwa stosowanymi zarówno przez bank płatnika, jak i przez odbiorców płatności mają one ograniczać ryzyko ustanowienia polecenia zapłaty przez osoby nieuprawnione i wykonywania płatności przy wykorzystaniu opisywanego mechanizmu – uważa Bartłomiej Nocoń.
Jak jednak pokazał przypadek naszego czytelnika, nie zawsze to wystarcza. Jeśli osoba przyjmująca wniosek ws. ustanowienia polecenia zapłaty nie sprawdzi należycie tożsamości klienta, pieniądze mogą zostać pobrane z przypadkowego rachunku bankowego. Procedura ustanowienia polecenia zapłaty nie zawiera bowiem dodatkowego zabezpieczenia tego w postaci np. potwierdzenia przez prawowitego posiadacza rachunku mobilną autoryzacją.
Bartłomiej Nocoń podkreśla jednak, że zgodnie z postanowieniami ustawy o usługach płatniczych w terminie 8 tygodni od dnia obciążenia rachunku, płatnik może wystąpić o zwrot kwoty transakcji zainicjowanej przez odbiorcę w ramach polecenia zapłaty.
