Wejście w życie regulacji dotyczących kryptoaktywów poprawia bezpieczeństwo klientów. Otrzymują bowiem dostęp do licencjonowanych, nadzorowanych i relatywnie bezpiecznych podmiotów oferujących usługi związane z kryptoaktywami, a także regulacje w sposób szczegółowy określające ich uprawnienia. Co nie znaczy, że jest to inwestycja dla każdego! W momencie publikacji tego tekstu Polska jako jedyna w UE nie przyjęła ustawy stosującej rozporządzenie MiCA (Markets in Crypto-Assets). To kompleksowy akt prawny UE regulujący rynek kryptoaktywów, zwiększający ochronę inwestorów i wprowadzający wymogi licencyjne dla dostawców usług (tzw. CASP – crypto-asset service provider). W praktyce dla „przeciętnego Kowalskiego” oznacza to, że jeśli regulacje nie wejdą w życie 1 lipca 2026 r., to będzie pozbawiony dostępu do krajowych dostawców i zmuszony do korzystania wyłącznie z zagranicznych podmiotów. Jak to możliwe? Bez przyjęcia regulacji od 1 lipca 2026 r. rodzime giełdy czy kantory – aby oferować swoje usługi Polakom – będą musiały uzyskać licencje za granicą i przenieść tam swoje siedziby.

Przeczytajcie także: • Zmiany w podatkowych rozliczeniach transakcji kryptowalutowych

Będzie to konieczne, bo rodzimy nadzór nie będzie mógł wydać odpowiednich zezwoleń i sprawować kontroli nad tego typu firmami. Brak ustawy uniemożliwia również Rzecznikowi Finansowemu objęcie swoim wsparciem klientów CASP-ów oraz stosowanie polskich przepisów reklamacyjnych do skarg na tego typu podmioty. Ewentualne spory będą rozstrzygane według przepisów właściwych dla siedziby dostawcy. To wszystko w wydatny sposób osłabia pozycję polskich użytkowników kryptoaktywów. Z tego względu uważam przyjęcie polskiej ustawy stosującej MiCA za warunek niezbędny dla stworzenia relatywnie bezpiecznego rynku kryptoaktywów w Polsce. Mam nadzieję na szybką finalizację działań legislacyjnych w tym obszarze.

Regulacja nie oznacza pewności inwestycji

Nieprzypadkowo powyżej podkreślam, że nawet uregulowany rynek będzie „relatywnie bezpieczny”. Kryptoaktywa są instrumentem finansowym o wysokim stopniu ryzyka. Inwestować w nie powinny wyłącznie osoby, które spełniają dwa warunki:
a) mają świadomość zagrożeń z nimi związanych m.in. anonimowość i brak regulacji sprzyjające oszustwom, brak rozbudowanej ochrony konsumenta, wysoka płynność wielu kryptoaktywów,
b) godzą się na związane z nim ryzyko straty części, a nawet całości kapitału.

Polacy pod parasolem unijnych regulacji

Brak krajowej regulacji nie oznacza, że sytuacja polskich inwestorów nie poprawiła się. Korzystając z usług podmiotów zarejestrowanych w UE, będą beneficjantami unijnych regulacji. MiCA wprowadziła do europejskiego porządku prawnego szereg nowych podmiotów regulowanych, o pozycji prawnej zbliżonej do istniejących podobnych „nie krypto” instytucji finansowych. Z jednej strony są to emitenci tokenów powiązanych z aktywami, będących e-money oraz użytkowych. Z drugiej CASP-y, czyli podmioty świadczące usługi związane z kryptoaktywami, jak np. giełdy, kantory, portfele czy doradztwo. Ta ostatnia zmiana jest szczególnie istotna dla „przeciętnego” użytkownika kryptoaktywów.

Dostawca usług tylko z licencją

Prowadzenie CASP-u co do zasady wymagać będzie od 1 lipca 2026 r. uzyskania zezwolenia organu nadzoru. Będzie ono wydawane na wniosek, wyczerpująco opisujący zasady zarządzania instytucją i ochrony jej klientów. Licencja taka, wydana w jednym z krajów UE, pozwalać będzie na działalność w każdym z pozostałych. Postępowanie licencyjne wiąże się z oceną instytucji, jej zasobów i procedur oraz tzw. rękojmi skutecznego, prawidłowego i ostrożnego zarządzania zapewnianej przez jej organ zarządzający. Wymóg ten, stosowany od dawna dla innych instytucji finansowych (od banków po instytucje płatnicze), w sposób dość skuteczny „odfiltrowuje” podmioty mogące stanowić zwiększone ryzyko dla rynku.

Mnogość obowiązków

MiCA nakłada na CASP-y szereg obowiązków. Począwszy od dosyć ogólnego wymogu „uczciwego, rzetelnego i profesjonalnego działania zgodnie z najlepiej pojętym interesem klientów”, poprzez wymóg posiadania. odpowiedniego „zabezpieczenia ostrożnościowego” (środków finansowych lub polisy) po zapewnienie odpowiednich zasad ładu korporacyjnego i zarządzania instytucją w sposób zapewniający jej płynne i nieprzerwane działanie. Do CASP-ów stosować się też będą obowiązki związane z operacyjną odpornością cyfrową, wprowadzone rozporządzeniem DORA. W tym miejscu warto też zauważyć, że podmioty prowadzące giełdy, kantory czy portfele są od 2018 roku zobowiązane do przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu – co wiąże się m.in. z obowiązkiem identyfikacji klientów czy monitorowania ich transakcji. Warto też dodać, że przyjęte już, a jeszcze niestosowane Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624 z dnia 31 maja 2024 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu rozszerza definicję instytucji obowiązanej na wszystkie CASP-y.

Przeczytajcie także: • Bitcoin ucywilizowany

Przechodząc do bardziej szczegółowych wymogów, należy wskazać m.in. na następujące obowiązki: zabezpieczenia praw klientów, w szczególności w przypadku niewypłacalności CASP-u, w tym segregacji aktywów klientów od własnych, zapewniania odpowiednich środków bezpieczeństwa, prowadzenia rejestru pozycji oraz sprawozdawczości wobec klientów, transparentności – MiCA określa szczegółowo, jakie informacje mają być ujawniane klientowi w przypadku świadczenia poszczególnych usług.

Uprawnienia klientów

W przypadku wątpliwości lub zastrzeżeń po stronie klientów są oni uprawnieni do składania skarg (odpowiednik reklamacji na rynku finansowym). Terminy ich rozpatrzenia narzucone przez MiCA wynoszą 2 miesiące lub więcej w uzasadnionych przypadkach. Są więc dłuższe niż te znane np. z polskiego rynku. Brak też jest sankcji do rozumianego przyjęcia reklamacji w przypadku braku jej terminowego rozpatrzenia. W zakresie odpowiedzialności za przechowywanie kryptoaktywów i realizację ich transferu MiCA nie wprowadziła instytucji szczególnej odpowiedzialności za nieautoryzowane transakcje, nie posługuje się też pojęciem silnego uwierzytelnienia transakcji. Oznacza to, że w przypadku przejęcia dostępu do portfela kryptoaktywów lub ataku socjotechnicznego skutkującego nieautoryzowanym transferem kryptoaktywów, klienci danego CASP-u będą mieć słabsze uprawnienia niż te znane z dyrektywy PSD2.

Mniejsze ryzyko manipulacji

Istotnym problemem rynku kryptoaktywów jest zjawisko manipulacji. Ma ono dwa wymiary. Pierwszy – manipulacje kursem danego kryptoaktywa, np. znany na rynku kapitałowym „pump&dump” (mowa o sztucznym zawyżaniu przez oszustów ceny danego aktywa, aby następnie dokonać jego sprzedaży po jak najwyższej cenie – red.)

Drugi, manipulacje opinią klientów na temat danego kryptoaktywa na przykład przez działalność influencerów prowadzących płatną promocję projektów. Z tego względu twórcy MiCA wprowadzili zakaz szeregu działań, które uważane są za nadużycia. Działalność zabronioną stanowią m.in. podawanie informacji poufnych na temat projektu do publicznej wiadomości, wykorzystywanie informacji poufnych, zawieranie transakcji generujących fałszywe sygnały dotyczące podaży lub popytu czy rozpowszechnianie fałszywych lub wprowadzających w błąd informacji rynkowych. Rozporządzenie wprowadza też po stronie osób profesjonalnie zajmujących się transakcjami wymóg zapobiegania takim działaniom, wykrywania ich i informowania o nich nadzoru.

Felieton dra Michała Ziemiaka, Rzecznika Finansowego, ukazał się w raporcie cashless.pl Fundamenty cyfrowych aktywów. Partnerem merytorycznym raportu jest ARI10. Partnerem wspierającym zostało Accenture.